Αριστοτέλης Νανιόπουλος- Μια γνωριμία με το πολιτιστικό πρόσωπο της Νιγρίτας

Γράφει ο ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ, Αριστοτέλης Νανιόπουλος Πρόεδρος του σωματείου ΣΕΡΡΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΣΕΡΡΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ και μέλη του σωματείου επισκεφθήκαμε την Νιγρίτα, την Κυριακή17/5/2026.

Στόχος της επίσκεψής μας ήταν να γνωρίσουμε ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας των πολιτών και χώρους ανάπτυξης των δραστηριοτήτων τους, ψηφίδες που συνθέτουν το πολιτιστικό πρόσωπο της κωμόπολης.

Η επίσκεψή μας ξεκίνησε από τις εγκαταστάσεις του Ιππικού Ομίλου Νιγρίτας ο οποίος συντηρεί 20 άλογα, στεγάζεται σε ένα μακρόστενο κτίριο ιδιοκτησίας του Ταμείου Εθνικής Αμύνης (Τ.ΕΘ.Α.) το οποίο παλαιότερα στέγαζε τον όρχο οχημάτων του στρατοπέδου και παραχωρήθηκε στον όμιλο κατά χρήση.

Στη συνέχεια επισκεφθήκαμε τους χώρους που στεγάζεται ο Σύλλογος Γυναικών Νιγρίτας «Η Γερακίνα», στο παλιό διώροφο στρατιωτικό κτίριο του πρώην στρατοπέδου. Μας ξενάγησε η πρόεδρος του συλλόγου κ. Νίκη Μάστορα η οποία αναφέρθηκε με πολλή αγάπη και ενθουσιασμό για τις δραστηριότητές του. Το κτίριο που κατέρρεε δόθηκε για δεκαπενταετή χρήση στον Σύλλογο ο οποίος έκανε σε αυτό πολλές εργασίες προκειμένου να μπορέσει να το αξιοποιήσει.

Στον δεύτερο όροφο του κτιρίου, σε πολλές αίθουσες στεγάζεται η πολυπληθής συλλογή του Λαογραφικού υλικού που συγκέντρωσαν μέλη του συλλόγου και όπως μας είπαν, μέρος της μόνο εκτίθεται. Υπάρχουν πολλά σπάνια κομμάτια που προκαλούν το ενδιαφέρον όπως, ένα μεταξωτό λάβαρο του Άγιου Μόδεστου προστάτη των κτηνοτρόφων και των αγροτών, ένα συγχωροχάρτι από τα Ιεροσόλυμα, συλλογές σκευών, ειδών οικοτεχνίας κλπ. Το κτίριο έχει προβλήματα, η στέγη χρειάζεται επιδιόρθωση, η ανάβαση στον δεύτερο όροφο από την μεγάλη σκάλα είναι δύσκολη για τους ηλικιωμένους και αδύνατη για τα ΑμεΑ.

Απαιτείται να γίνει παραχώρηση του κτιρίου από το ΤΕΘΑ κατά κυριότητα, ή μακροχρόνια, ώστε να αναζητηθούν πόροι που θα επιτρέψουν την αναβάθμισή του. Μια εναλλακτική, ίσως πιο επιθυμητή, είναι η αναζήτηση απόκτησης, με δωρεά ή αγορά, κάποιου από τα 13 πρώην καπνομάγαζα που σήμερα είναι εγκαταλειμμένα και αφημένα στην απαξίωση. Σε κάθε περίπτωση οι θαυμάσιες συλλογές του Συλλόγου θα πρέπει να αξιοποιηθούν μετά από Μουσειολογική-Μουσειογραφική-Γραφιστική μελέτη υψηλών προδιαγραφών, αποδίδοντας στην τοπική κοινωνία και στον Νομό ένα πετράδι στο στέμμα τους.



Επόμενος σταθμός, η παλαίστρα του I.N. Αγίου Αθανασίου, μια ιδιαίτερη, όμορφη κατασκευή, φροντισμένη, καθαρή. Η πόλη της Νιγρίτας έχει δύο παλαίστρες μέσα στον αστικό ιστό (η δεύτερη είναι του Ι.Ν. Αγίου Θωμά), ενώ η ευρύτερη περιοχή φιλοξενεί 7 παλαίστρες με τσιμεντένιες κερκίδες, γεγονός που δείχνει την δημοφιλία του αρχαίου αγωνίσματος της πάλης στην περιοχή Βισαλτίας.

Επόμενος σταθμός το διαμάντι του στέμματος της κωμόπολης, ο Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου που είναι ο πολιούχος άγιος. Πρόκειται για ένα αναστηλωμένο ναό, αρχικής φάσης του 17ου αιώνα, με συντηρημένες τοιχογραφίες που σκεπάζουν όλες τις επιφάνειές του. Στον ναό υπάρχουν ιερά κειμήλια με πιο σημαντικό το τμήμα από το χέρι του Αγίου. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι συντηρημένες φορητές εικόνες με, ίσως, πιο ενδιαφέρουσα την εικόνα του Αγίου Γεωργίου. Μας μίλησαν για τον ναό ο πρωτοπρεσβύτερος, πατέρας Γεώργιος Κελεμπέκης και ο
Βυζαντινολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών κ. Νίκος Μπονόβας.



Κάναμε μια σύντομη στάση στο «πηγάδι της Γερακίνας» το οποίο είναι νεότερη κατασκευή, στην περιοχή όπου η παράδοση τοποθετεί το παλιό πηγάδι και στη συνέχεια περάσαμε από το ΚΑΠΝΟΜΑΓΑΖΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΛΑΙΑΣ που περιήλθε στην ιδιοκτησία του Δήμου και στεγάζει σήμερα ένα Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών (Κ.Δ.Α.Π.).

Η περιήγηση στην πόλη ολοκληρώθηκε με την επίσκεψη στο νέο απόκτημα της Νιγρίτας, την «Εστία Πνεύματος». Πρόκειται για ένα ιστορικό κτίριο, στο κέντρο της Νιγρίτας, το οποίο κτίσθηκε το 1929 από το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου και η αρχική του χρήση ήταν κλειστή εμπορική στοά με αίθριο στο κέντρο του. Με την εκπόνηση κατάλληλων μελετών και ένταξη του έργου στο πρόγραμμα LEADER της Ευρωπαϊκής Ένωσης το κτίριο επανασχεδιάστηκε, αναστηλώθηκε και σήμερα φιλοξενεί δραστηριότητες πνευματικού και πολιτιστικού χαρακτήρα. Σε σειρά από προθήκες παρουσιάζονται τεκμήρια της τοπικής ιστορίας από τον Μακεδονικό αγώνα, τους Βαλκανικούς πολέμους, το Ολοκαύτωμα της Νιγρίτας, τον Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, την Μικρασιατική Εκστρατεία, την μάχη του Ρούπελ, τον πόλεμο της Κορέας, της Κύπρου, της υβριδικής απόπειρας εισβολής στον Έβρο.
Από τα κειμήλια που εκτίθενται ξεχωρίζουν προσωπικά αντικείμενα του απελευθερωτή (1913) της Νιγρίτας καπετάν Γιαγκλή καθώς επίσης και η στρατιωτική ιστορία του στρατηγού εν αποστρατεία, Άγγελου Ιλαρίδη, ιθύνοντα νου της νίκης στα γεγονότα του Έβρου το 2020. Ξεναγηθήκαμε από τον πρωτοπρεσβύτερο πατέρα Γεώργιο Κελεμπέκη ο οποίος υπήρξε η ψυχή της προσπάθειας δημιουργίας της Εστίας με τις ευλογίες και την αμέριστη συμπαράσταση του Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ.κ. Θεολόγου. Παρών ήταν και ο στρατηγός εν αποστρατεία κ. Άγγελος Ιλαρίδης ο οποίος μας έκανε την τιμή να μας συνοδεύσει στο υπόλοιπο μέρος της επίσκεψής μας. Καθίσαμε στον χώρο παρουσιάσεων και είδαμε ένα πολύ ενδιαφέρον 12λεπτο ντοκυμαντέρ για το Ολοκαύτωμα της Νιγρίτας. Οι δωρεές οικογενειακών κειμηλίων με ιστορική σημασία συνεχίζονται, όπως επίσης η προσπάθεια του πατέρα Γεώργιου και της τοπικής κοινωνίας για αξιοποίηση και άλλων χώρων του κτιρίου. Η Εστία Πνεύματος αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα του πως η εκκλησία παράλληλα με τον πνευματικό μπορεί να παίξει ουσιαστικό κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο στον σύγχρονο κόσμο, αξιοποιώντας Ευρωπαϊκούς και Εθνικούς πόρους.


Πήραμε τα αυτοκίνητά μας και ακολουθώντας τους ντόπιους σε μια διαδρομή σε χωματόδρομο μέσα στο καταπράσινο δάσος του Βερτίσκου φθάσαμε στο υπέροχο Καταφύγιο του Ορειβατικού Ομίλου Νιγρίτας, όπου μας υποδέχτηκαν μέλη του
μαζί με τις μυρωδιές των υπαίθριων ψησταριών που είχαν στηθεί. Πολύ όμορφο το περιβάλλον, εκπληκτική η θέα προς τον κάμπο της Νιγρίτας. Η έκταση που παραχωρήθηκε στον Ορειβατικό είναι περιφραγμένη ώστε να μην μπορούν να εισέλθουν σε αυτήν μεγάλα ζώα και να υπάρχει ασφάλεια. Στο καταφύγιο φιλοξενούνται παρέες μετά από σχετική συνεννόηση με τους υπεύθυνους. Μας μίλησε για τον Όμιλο και το καταφύγιο ο πρόεδρός του κ. Δημήτριος Μακαράς ενώ μέλη του ετοίμασαν τα ψητά τις σαλάτες, τα ποτά, τα «πονηρά Νιγρίτας» και μας σέρβιραν. Στην μεγάλη παρέα συμμετείχαν μετά από πρόσκληση του συντονιστή της ομάδας «Επιμένουμε Παραδοσιακά» κ. Δημήτρη Δάπη ο πρωτοψάλτης του Ι. Μητροπολιτικού Ναού Σερρών κ. Αστέριος Γούναρης και ο τραγουδιστής παραδοσιακών τραγουδιών της περιοχής Βισαλτίας κ. Νάσος Κουντουράς. Τα αυθεντικά ακούσματα, χωρίς τη συνοδεία μουσικής, ήταν μια πολύ δυνατή εμπειρία που κορύφωσή της, κατά τη γνώμη μου, ήταν τα σκωπτικά της Βισαλτίας τα οποία σπάνια ακούγονται.


Η ομάδα «Επιμένουμε Παραδοσιακά» με ψυχή της τον Δημήτρη Δάπη, εκπονεί αθόρυβα το πολύ σημαντικό έργο αποθησαύρισης και συνέχισης της τοπικής παράδοσης των τραγουδιών της Βισαλτίας. Έχει δικό της κανάλι στο YOU TUBE με περίπου 2200 καταγραφές ενώ διοργανώνει συνάξεις όπου εκτός από τα μέλη που τραγουδούν προσκαλούνται και συμμετέχουν νέα παιδιά με στόχο να αγαπήσουν, να μάθουν τα τραγούδια και να συνεχίσουν την παράδοση.

Η επίσκεψη στην Νιγρίτα ήταν μια ανεπανάληπτη εμπειρία και έγινε στο πλαίσιο των δράσεων της ΣΕΡΡΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ, «Γνωριμία με Ψηφίδες Πολιτισμού και Ήθους του Νομού Σερρών» που θα συνεχισθούν με επισκέψεις και σε άλλα μέρη του Νομού.
Κλείνουμε την περιγραφή της επίσκεψής μας με κάποιες διαπιστώσεις και προτάσεις:
Η Νιγρίτα έχει μια πλούσια ιστορία με ηρωικές και μαρτυρικές σελίδες, υπήρξε μια πλούσια κωμόπολη όπου βάση της οικονομίας της ήταν κύρια τα εξαιρετικά καπνά και το μετάξι και σήμερα βιώνει τα γνωστά προβλήματα της Ελληνικής επαρχίας.
Η κοινωνία των πολιτών της Νιγρίτας είναι ενεργή στηρίζοντας δράσεις υψηλού ποιοτικού επιπέδου.

Πρόκληση για την κωμόπολη αποτελεί η αξιοποίηση των εγκαταλελειμμένων καπνομάγαζων που είναι περί τα 13, ευχής έργο είναι να αξιοποιηθούν στεγάζοντας πολιτιστικές αλλά και παραγωγικές δραστηριότητες. Οικογένειες που έχουν στην ιδιοκτησία τους τέτοια κτίρια ας σκεφθούν να τα δωρίσουν, χορηγοί ας σκεφθούν να συμβάλλουν στην αγορά τους, παραχωρώντας τα στη συνέχεια σε δραστήριους συλλόγους ή στο Δήμο με συγκεκριμένους στόχους αξιοποίησης. Η κωμόπολη χρειάζεται ένα συγκροτημένο πολεοδομικό σχέδιο που να διευκολύνει την λειτουργία της, αλλά και να σέβεται τον χαρακτήρα της.
Κάποια δένδρα πρέπει να κηρυχθούν ως μνημεία της φύσης και να προστατευθούν. Κάποια κτίσματα να κηρυχθούν διατηρητέα έτσι ώστε να διασωθούν στοιχεία από την ήδη πληγωμένο χαρακτήρα της κωμόπολης. Οι τοπικές Αρχές, οι κάτοικοι, η Διασπορά των Νιγριτινών που αγαπούν τον τόπο, θα πρέπει να μην περιμένουν πρωτοβουλίες αποκλειστικά από το κράτος αλλά να ενεργοποιηθούν, διαθέτοντας ίδιους πόρους, αξιοποιώντας δυνατότητες που προσφέρονται από Ευρωπαϊκά όπως το INTERREG, το LEADER κλπ. και Εθνικά προγράμματα, όπως το ΕΣΠΑ. Ας μην ξεχνάμε ότι το σύστημα που κράτησε όρθιο τον τόπο σε δύσκολους καιρούς και δημιούργησε μνημεία, όπως ο Ι.Ν. του Αγίου Γεωργίου για τα οποία υπερηφανευόμαστε σήμερα, ήταν της προσφοράς για το κοινό καλό, από τον καθένα πολίτη σύμφωνα με τις δυνατότητές του, σε χρήμα ή εθελοντική εργασία.