Ενεργοί Πολίτες Σερρών - Myseety -Η Βιοποικιλότητα του Εθνικού Πάρκου λίμνης Κερκίνης

Οι "Ενεργοί Πολίτες Σερρών - Myseety" θέλοντας να συνεχίσουν και να διευρύνουν τη δημόσια συζήτηση που άρχισε με την Ημερίδα που διοργανώθηκε τη 11/01/2026 στις Σέρρες με θέμα: «Διαχείριση Υδατικών Πόρων στη Π.Ε. Σερρών, Προβλήματα και Προοπτικές΄΄ αποφάσισαν με Δελτία Τύπου να παρουσιάσουν, σε περίληψη, τις εισηγήσεις των εισηγητών στην ημερίδα και να καλέσουν όποιον/α επιθυμεί να απευθύνει με mail στο email του κάθε εισηγητή την τυχόν ερώτησή του/της.
==================
Εισήγηση 7η :¨Η Βιοποικιλότητα του Εθνικού Πάρκου λ. Κερκίνης. Προβλήματα-Δράσεις Διαχείρισης¨
Εισηγητής: Θεόδωρος Ναζηρίδης Δασολόγος : e-mail: th.naziridis@necca.gov.gr
Προϊστάμενος Μονάδας Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κεν.Μακεδονίας του ΟΦΥΠΕΚΑ.

Το Εθνικό Πάρκο Λίµνης Κερκίvης θεσμοθετήθηκε τον Νοέμβριο του 2006 και βρίσκεται στo βορειοδυτικό τµήµα τoυ voµoύ Σερρώv. Περιλαμβάνει όλες τις περιοχές του Ν. Σερρών από τα όρια του Ν. Σερρών με τον νομό Κιλκίς και ανατολικά μέχρι το Χαρωπό και στα νότια μέχρι τον αναβαθμό νότια του φράγματος της λίμνης και τον δρόμο Λιθοτόπου - Ηράκλειας – Στρυμονοχωρίου, ενώ το βόρειο όριο είναι τα σύνορα Ελλάδας - Βουλγαρίας στην οριογραμμή του όρους Κερκίνη (Μπέλες).
Είναι περιοχή του δικτύου Natura 2000 (οδηγία 92/43/ΕΟΚ), Περιoχή Ειδικής Πρoστασίας (SPA - οδηγία 79/409/ΕΟΚ όπως τροποποιήθηκε µε την οδηγία 2009/147/ΕΚ), καθώς και Περιοχή Σημαντική για τα Πουλιά (IBA). Ο υγρότοπος Κερκίνης ο οποίος αποτελεί το κεντρικό τµήµα του Εθνικού Πάρκου, είναι ένας από τους 10 Υγρότoπoυς Διεθvoύς Σηµασίας της Ελλάδας (γvωστoί και ως Υγρότoπoι Ramsar).

Η λίµvη δηµιoυργήθηκε τo 1932 µε τηv κατασκευή εvός φράγµατoς στov πoταµό Στρυµόvα, στο βορειοδυτικό τµήµα της πεδιάδας των Σερρών κovτά στo χωριό Λιθότoπoς, τηv κατασκευή ενός µεγάλου αvαχώµατος στην αvατoλική πλευρά της περιοχής και ενός µικρότερου στα δυτικά που προστάτευε τον οικισµό της Κερκίνης. Σκoπός της δηµιoυργίας της λίµvης ήταv η αvάσχεση τωv πληµµυρικώv παρoχώv τoυ Στρυµόvα, η συγκράτηση τωv φερτώv υλώv και η άρδευση της πεδιάδας τωv Σερρώv. Στη θέση στην οποία δηµιoυργήθηκε, υπήρχαν από την αρχαιότητα µικρές λίµνες, καθώς επίσης έλη µόvιµα και παρoδικά. Λόγω των φερτών υλών που μεταφέρονται από τον Στρυμόνα και αποτίθενται στον χώρο της λίμνης, η χωρητικότητά της σε νερό μειώθηκε. Έτσι, κατασκευάστηκε ένα μεγαλύτερο φράγμα κοντά στο παλιό, έγινε ανύψωση του ανατολικού αναχώματος και κατασκευάστηκε το δυτικό ανάχωμα της λίμνης για την προστασία των περιοχών δυτικά της λίμνης. Τα έργα αυτά ολοκληρώθηκαν το 1982 οπότε άρχισε να λειτουργεί το νέο φράγμα.

Ο υγρότοπος της λίμνης, με το πλούσιο παρυδάτιο δάσος, τα ρηχά νερά και τα εκτεταμένα έλη, τα υγρολίβαδα και τους καλαμώνες, υπήρχε σε μεγαλύτερη έκταση ήδη από την αρχαιότητα.
Μία μεγάλη ποκιλία βιοτόπων, με σημαντικότερους τις εκτάσεις με αβαθή νερά, τη ζώνη με τα νούφαρα, τα λασποτόπια, τις αμμονησίδες, το παραποτάμιο δάσος, τους θαμνώνες και τα δάση της ορεινής περιοχής φιλοξενεί εκατοντάδες είδη πουλιών, ζώων και φυτών, πολλά από τα οποία είναι σπάνια και προστατεύονται.

Με την λειτουργία του νέου φράγματος, υπάρχει μία εποχιακή αυξομείωση της στάθμης της λίμνης Κερκίνης κατά πέντε (5) περίπου μέτρα μεταξύ φθινοπώρου/χειμώνα που είναι η χαμηλότερη στάθμη και άνοιξης/καλοκαιριού που είναι η υψηλότερη στάθμη. Ανάλογα μεταβάλλεται η έκταση της λίμνης από 50.000 στρέμματα περίπου σε 73.000 στρέμματα περίπου. Οι αλλαγές αυτές και η νέα υδρολογική κατάσταση που δημιουργήθηκε είχαν ως αποτέλεσμα σημαντική υποβάθμιση των βιοτόπων της λίμνης, όπως η εξαφάνιση των καλαμώνων τρία χρόνια μετά την λειτουργία του νέου φράγματος (περίπου 12.000 στρέμματα), η μείωση της έκτασης του παραποτάμιου δάσους από 7.000 στρέμματα περίπου στις αρχές τις δεκαετίας του ’80 σε λίγες δεκάδες στρέμματα τα τελευταία έτη και η εξαφάνιση των λευκών νούφαρων στο βορειοδυτικό τμήμα της λίμνης.

Η πολλαπλή σπουδαιότητα της λίμνης Κερκίνης
Το Εθνικό Πάρκο Λίμνης Κερκίνης έχει πλήθος αξιών, ορισμένες από τις οποίες είναι:
1. Αντιπλημμυρική: Συγκρατεί τα νερά του Στρυμόνα και αποτρέπει τον κίνδυνο πλημμυρών στη πεδιάδα Σερρών
2. Αρδευτική: Παρέχει νερό για άρδευση σε μεγάλο μέρος του νομού Σερρών, που είναι από τους πιο παραγωγικούς της χώρας.
3. Αλιευτική: Είναι από τις πλουσιότερες σε ψάρια λίμνες της Ελλάδας και περιλαμβάνει τουλάχιστον 33 είδη ψαριών
4. Βιοποικιλότητας: Η λίμνη και η υγροτοπική της βλάστηση, προσφέρουν καταφύγιο σε πολλά είδη άγριων ζώων και φυτών. Περισσότερα από 6.500 taxa έχουν καταγραφεί στο Εθνικό Πάρκο, με περισσότερα τα έντομα (περισσότερα από 4.600) και τα σπερματόφυτα (τουλάχιστον 1150), ενώ τα πουλιά αντπροσωπεύονται με τουλάχιστον 315 είδη. Συναντώνται επίσης 11 περίπου είδη αμφιβίων και περισσότερα από 27 είδη ερπετών.
5. Επιστημονική: Αποτελεί σπουδαίο πεδίο επιστημονικής έρευνας, για τους υγρότοπους, τη διαχείρισή τους και τις ανθρωπογενείς επιδράσεις πάνω στις λειτουργίες τους, εξ αιτίας της ποικι-λότητας του βιολογικού της πλούτου και των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται στην περιοχή.
6. Εκπαιδευτική – Αγωγής: Ο υγρότοπος και όλη η γύρω περιοχή προσφέρονται για περιβαλλοντική εκπαίδευση και αγωγή για μαθητές και ενήλικες.
7. Αναψυχής – Οικοαγροτουρισμού: Μπορεί να προσφέρει στον επισκέπτη ξεκούραση και γαλήνη και να αποτελέσει πόλο ανάπτυξης ήπιων οικολογικών τουριστικών δραστηριοτήτων.
8. Οικονομική:Ο υγρότοπος είναι πηγή σημαντικού εισοδήματος για αγρότες, κτηνοτρόφους και ψαράδες. Με την ανάπτυξη του οικοαγροτουρισμού ευδοκιμούν νέα επαγγέλματα. Ο υγρότοπος της λίμνης Κερκίνης φιλοξενεί το 80% περίπου του συνολικού αριθμού βουβαλιών της χώρας μας. Η Λίμνη Κερκίνη θεωρείται από τις σημαντικότερες περιοχές στην Ευρώπη για παρατήρηση και φωτογράφηση πουλιών.

Οι Διαχειριστικές δράσεις που έχουν πραγματοποιηθεί από τον ΟΦΥΠΕΚΑ (και τον πρώην Φορέα Διαχείρισης Λίμνης Κερκίνης καθώς και το Κέντρο Πληροφόρησης Υγροτόπου Κερκίνης από το 1997), περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:
• Κατασκευή τεχνητών πλατφορμών και νησίδων
• Κατασκευή περιφράξεων, για αποκλεισμό αγροτικών ζώων, και φυτεύσεις με σκοπό την αναγέννηση τμήματος του παραποτάμιου δάσους
• Συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις ορνιθοπαρατήρησης (Αγγλία-από το 2005, Αυστρία-από το 2019 και Σουηδία-από το 2025), για προσέλκυση επισκεπτών.
• Φύλαξη/επόπτευση
• Δράσεις ενημέρωσης /περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης σε σχολεία του νομού Σερρών, καθώς και στην ανανεωμένη έκθεση του Κέντρου Πληροφόρησης.
• Επιστημονική Παρακολούθηση (πελεκάνοι, αποικίες ερωδιών/χουλιαρομύτων, νανόχηνες, γερανοί, νυχτόβια θηλαστικά-τσακάλια, λύκοι κλπ)
• Χαρτογράφηση ιζημάτων στο χώρο της λίμνης και εξέλιξης παραποτάμιου δάσους

Οι βασικοί στόχοι διαχείρισης είναι:
• ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΑ: Αποκατάσταση τμήματος του παραποτάμιου δάσους και των καλαμιώνων, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η συνέχιση της παρουσίας των αναπαραγόμενων πουλιών που διαβιούν στον υγρότοπο.
• ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ: Εξασφάλιση των προϋποθέσεων για ορθολογική διαχείριση του νερού της λίμνης, με την πραγματοποίηση των αναγκαίων έργων, έτσι ώστε ο υγρότοπος να ικανοποιεί τις ανάγκες για αντιπλημμυρική προστασία, άρδευση και προστασία του περιβάλλοντος σε όλη την έκτασή του.