Ιστορική ή κακουργηματική η συμφωνία Ελλάδος – Βουλγαρίας για τα κειμήλια;
Ζητά το ΠΑΣΟΚ, ο Μητροπολίτης Σερρών και ο Μητροπολίτης Δράμας Δυναμική διεκδίκηση επιστροφής των υπολοίπων κειμηλίων από τη Βουλγαρία
Αυτό το Σάββατο 3 Οκτωβρίου θα παρουσιαστούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα έπειτα από απουσία ενός αιώνα και εκεί, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Προέδρου της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ, θα υπογραφούν τα επίσημα πρωτόκολλα παράδοσης, ενώ παράλληλα, η ελληνική πλευρά θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που είχε βρεθεί στις τέσσερις σαρκοφάγους στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στις Πρέσπες.
Μόνο που η συμφωνία για τον Σαμουήλ και τα κλαπέντα κειμήλια, είτε ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στις πολιτιστικές σχέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας, είτε είναι άκυρη ως προς το Διεθνές Δίκαιο και αξιόποινη ως κακούργημα εσχάτης προδοσίας.
Ζητά το ΠΑΣΟΚ, ο Μητροπολίτης Σερρών και ο Μητροπολίτης Δράμας Δυναμική διεκδίκηση επιστροφής των υπολοίπων κειμηλίων
Με την κυβέρνηση που ετοίμασε την συμφωνία και το Μνημόνιο Κατανόησης, μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας να επιμένει πως η συμφωνία για τον Σαμουήλ και τα κειμήλια είναι καλή και ωφέλιμη για το κράτος μας και πως ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στις πολιτιστικές σχέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Από την άλλη τόσο το ΠΑΣΟΚ, όσο και οι μητροπόλεις Σερρών και Νιγρίτης αλλά και αυτή της Δράμας να επιμένουν πως η συμφωνία είναι μόνον η καλή αρχή και θα πρέπει να ακολουθηθεί από πρόσθετες συμφωνίες για την επιστροφή των λοιπών εκκλησιαστικών κειμηλίων, που είχαν κλαπεί από Ιερούς Ναούς, Ιερές Μονές και άλλους χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας μας και της Θράκης μας.
Ουσιαστικά το Σάββατο 3 Οκτωβρίου θα παρουσιαστούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα έπειτα από απουσία ενός αιώνα.
Εκεί, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Προέδρου της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ, θα υπογραφούν τα επίσημα πρωτόκολλα παράδοσης και παράλληλα, η ελληνική πλευρά θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που είχε βρεθεί στις τέσσερις σαρκοφάγους στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στις Πρέσπες.
Τα κειμήλια θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και ακολούθως, θα παραδοθούν στις Ιερές Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών, Εικοσιφοινίσσης και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, αναλόγως της προελεύσεώς τους.
Θα πρέπει να σημειώσουμε πως τα κειμήλια «μεταφέρθηκαν» στη Σόφια το 1917 κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης και φυλάσσονται μέχρι σήμερα στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Η ολοκλήρωση των πολυετών διαπραγματεύσεων δεν ήταν εύκολη υπόθεση και συνάντησε κατά καιρούς διάφορες αγκυλώσεις.
Η τελευταία συνάντηση των δύο πλευρών είχε γίνει το 2014 αλλά χωρίς αποτέλεσμα.
Οι επαφές επαναλήφθηκαν εκ νέου το 2019-2020 και εντάθηκαν μετά την εκλογή του Ρούμεν Ράντεφ στην πρωθυπουργία της Βουλγαρίας τον Μάιο του 2026 και θα συνεχιστούν, καθώς υπάρχουν κι άλλα ιστορικά αντικείμενα που ενδιαφέρουν τις δύο πλευρές.
Από την πλευρά της η Ελλάδα διεκδικεί τα βυζαντινά χειρόγραφα από τη Βουλγαρία, τα οποία όμως φυλάσσονται στην Ακαδημία Επιστημών της Βουλγαρίας και δεν εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του βουλγαρικού υπουργείου Πολιτισμού.
Πάντως τα κειμήλια που παραλαμβάνει η Ελλάδα και ταυτίστηκαν από τις υπηρεσίες του ΥΠΠΟ θα παραμείνουν στο μουσείο και θα εκτίθενται έως τις 5 Νοεμβρίου και έπειτα θα πάρουν τον δρόμο για το «σπίτι» τους και θα παραδοθούν στις μονές των Σερρών απ’ όπου προέρχονται.
Στη Βουλγαρία, πάντως τόσο οι εκκλησιαστικοί, όσο και οι ιστορικοί αλλά και οι εθνικιστικοί κύκλοι δεν ήθελαν την επιστροφή των κειμηλίων , μιας και έτσι θα ανατρεπόταν το αφήγημα ότι αφαιρέθηκαν από μοναστήρια επί βουλγαρικού εδάφους, όπως θεωρούσαν την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, για να τα γλιτώσουν από τους Έλληνες, και θα έμπλεκαν με τους διεθνείς θεσμούς.
Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος
Πάντως η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος εκφράζει την ελπίδα και την ευχή το Μνημόνιο Κατανόησης, που υπογράφηκε χθες από τους Υπουργούς Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας Λίνα Μενδώνη και Evtim Miloshev, να είναι μόνον η καλή αρχή και να ακολουθηθεί από πρόσθετες συμφωνίες για την επιστροφή των λοιπών εκκλησιαστικών κειμηλίων, που είχαν κλαπεί από Ιερούς Ναούς, Ιερές Μονές και άλλους χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας μας και της Θράκης μας.
Πρόκειται για μια επιτυχία για την πατρίδα μας, που, μεταξύ άλλων, αντανακλά και την σταθερή συναντίληψη και την διαρκή συνέργεια Πολιτείας και Εκκλησίας για την επίτευξη εθνικών στόχων με ιδιαίτερο αποτύπωμα.
Η Ιερά Σύνοδος εκφράζει τέλος την ευαρέσκειά της και τα θερμά της συγχαρητήρια προς τους Σεβασμιωτάτους Μητροπολίτες Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγο και Δράμας κ. Δωρόθεο για τις άοκνες και επίμονες προσπάθειές τους για την επιστροφή του εθνικού θρησκευτικού και πολιτιστικού πλούτου μας, ενώ μνημονεύει με ιδιαίτερη συγκίνηση τον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας κυρό Παύλο, που υπήρξε ο αρχιτέκτων και πρωτεργάτης του όλου εγχειρήματος.
Από το ΠΑΣΟΚ - Κίνημα Αλλαγής
Ερώτηση για την επιστροφή μόλις 48 κλαπέντων κειμηλίων από τη Βουλγαρία και ανάγκη δυναμικής διεκδίκησης επιστροφής των υπολοίπων προς την Υπουργό Πολιτισμού κα Λίνα Μενδώνη και τον Υπουργό Εξωτερικών κ. Γιώργο Γεραπετρίτη
Σε μια ημέρα με έντονη συναισθηματική φόρτιση, ανήμερα της θλιβερής επετείου της Σφαγής της Δράμας, με τις μαζικές εκτελέσεις πολιτών από τις βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής στις 29 Σεπτεμβρίου 1941, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας για την αμοιβαία «κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια που προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Πρόκειται για κειμήλια τα οποία κλάπηκαν από την Ελλάδα, με το Υπουργείο να επιλέγει τη διατύπωση ότι «είχαν μεταφερθεί στη Σόφια, το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου».
Η επιλογή της συγκεκριμένης διατύπωσης δεν είναι αδιάφορη, όταν πρόκειται για κειμήλια των οποίων η επιστροφή αποτελεί αντικείμενο μακρόχρονης διεκδίκησης, και δημιουργεί πρόσθετα ερωτήματα ως προς τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική Πολιτεία προτίθεται να συνεχίσει τη διεκδίκηση των υπολοίπων.
Παράλληλα, στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας, η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που βρέθηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το λοιπό ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκε στις τέσσερις σαρκοφάγους εντός της Βασιλικής.
Η συμφωνία, ωστόσο, αφορά μόλις 48 κειμήλια, ενώ πολύ μεγαλύτερος αριθμός κειμηλίων, χειρογράφων και άλλων αντικειμένων που αφαιρέθηκαν παρανόμως το 1917 από τις Μονές της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης εξακολουθεί να βρίσκεται στη Βουλγαρία.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ιεράς Μονής Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, η οποία υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Δράμας. Σύμφωνα με δημοσιευμένες καταγραφές, από τη Μονή αφαιρέθηκε μεγάλος αριθμός κειμηλίων, χειρογράφων και βιβλίων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται αντικείμενα εξαιρετικής ιστορικής και θρησκευτικής αξίας, όπως το επίχρυσο Ευαγγέλιο του 1354, γνωστό ως «του Κατακουζηνού», η Εσθή της Παναγίας, η Κάρα του Αγίου Διονυσίου, Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, το δεξί χέρι της Αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής και τεμάχιο λειψάνου του Αποστόλου Ανδρέου. Στις σχετικές καταγραφές περιλαμβάνονται ακόμη παλαιοί χειρόγραφοι κώδικες και βιβλία, εικόνες, χρυσοκέντητα άμφια, εγκόλπια, επιστήθιοι σταυροί και πολύτιμα λειτουργικά σκεύη.
Το ίδιο το Υπουργείο αναφέρει ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και την ένταξη σε επόμενη συμφωνία ιστορικών αντικειμένων «αμοιβαίου ενδιαφέροντος» που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα.
Η γενική αυτή αναφορά, όμως, δεν δίνει απάντηση για την τύχη του μεγάλου αριθμού κειμηλίων και χειρογράφων που παραμένουν στη Βουλγαρία ούτε για τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική Πολιτεία προτίθεται να συνεχίσει τη διεκδίκησή τους, καθώς και για το χρονοδιάγραμμα της επιστροφής τους.
Ερωτήματα προκύπτουν και ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση της συμφωνίας. Πρόκειται για αντικείμενα ιδιαίτερης αρχαιολογικής, ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής αξίας, χωρίς από όσα έχουν δημοσιοποιηθεί να προκύπτει εάν στις διαπραγματεύσεις συμμετείχαν αρχαιολόγοι ή άλλοι αρμόδιοι επιστήμονες από ελληνικής πλευράς.
Παράλληλα, η παράδοση των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ έχει ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική σημασία για τη βουλγαρική πλευρά.
Για τον λόγο αυτό τίθεται το ζήτημα εάν, πριν από τη λήψη της σχετικής απόφασης, συνεκτιμήθηκαν οι ευρύτερες ιστορικές και συμβολικές προεκτάσεις της παράδοσής τους.
Δεδομένου ότι η συμφωνία αφορά μόλις 48 κειμήλια, ενώ σημαντικός αριθμός κειμηλίων και χειρογράφων ιδιαίτερης ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής αξίας, τα οποία έχουν κλαπεί από την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, εξακολουθεί να βρίσκεται στη Βουλγαρία.
Ενόψει των ανωτέρω, ερωτώνται οι αρμόδιοι Υπουργοί:
1. Για ποιο λόγο ο αριθμός των κειμηλίων που επιστρέφονται περιορίζεται στα 48 και τι προβλέπεται για τη συνέχιση της διεκδίκησης των υπόλοιπων κειμηλίων και χειρογράφων που παραμένουν στη Βουλγαρία;
2. Ποιες άλλες νομικές, διπλωματικές ή θεσμικές δυνατότητες υπάρχουν για τη διεκδίκηση των κλαπέντων κειμηλίων και χειρογράφων; Έχουν εξεταστεί ή αξιοποιηθεί και, εφόσον όχι, για ποιους λόγους;
3. Συμμετείχαν από ελληνικής πλευράς επιστήμονες και αρχαιολόγοι στις διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση της συμφωνίας και ζητήθηκε η γνώμη τους ως προς το περιεχόμενό της;
4. Συνεκτιμήθηκαν κατά τη λήψη της απόφασης για την παράδοση των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ η ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική σημασία που τους αποδίδεται στη Βουλγαρία και οι ευρύτερες προεκτάσεις που μπορεί να έχει η παράδοσή τους;
5. Για ποιο λόγο επιλέχθηκε η 29η Σεπτεμβρίου για την ανακοίνωση της συμφωνίας; Λήφθηκε υπόψη το ιδιαίτερα βαρύ ιστορικό και συμβολικό αποτύπωμα που έχει η συγκεκριμένη ημερομηνία για τους πολίτες της Δράμας;
Μάρκος Μπόλαρης: Άκυρη ως προς το Διεθνές Δίκαιο και αξιόποινη ως κακούργημα εσχάτης προδοσίας
Ο Πρώην υπουργός Μάρκος Μπόλαρης για την επιστροφή των 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα και θεωρεί πως είναι άκυρη ως προς το Διεθνές Δίκαιο και αξιόποινη ως κακούργημα εσχάτης προδοσίας
Και αυτό γιατί :
Α. Γιατί η το εχθές υπογραφέν Memorandum of understanting Ελλάδας - Βουλγαρίας για την επιστροφή 48 λαφυραγωγηθέντων κειμηλίων των Πατριαρχικών Μονών Εικοσιφοινίσσης και Τιμίου Προδρόμου και της Μητροπόλεώς Σερρών σε ανταλλαγή με τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ είναι απολύτως αντίθετη στο Διεθνές Δίκαιο και ως εκ τούτου άκυρη !
Β. Γιατί η Υπουργός Πολιτισμού που διαπραγματεύθηκε και υπέγραψε το ως άνω Memorandum of understanding έχει κακουργηματικές ποινικές ευθύνες καθώς
και όσοι συνήργησαν στην υπόθεση, ηθικά και εν τοις πράγμασι, αφού παραιτείται Εθνικών δικαίων, ήγουν, παραιτείται του δικαιώματος της κυριότητος επί υπερχιλίων Πολιτισμικών αγαθών, χειρογράφων, περγαμηνών, χρυσοβούλων, σιγιλίων, παλαιτύπων, κωδίκων, ευαγγελισταρίων, εικόνων, λειτουργικών σκευών, εκκλησιαστικών κειμηλίων , των οποίων η κυριότητα είναι κατοχυρωμένη με την Διεθνή Συνθήκη του Νειγύ και η Βουλγαρία έχει ρητή υποχρέωση για την επιστροφή των αρπαγέντων και λαφυραγωγηθέντων εν καιρώ πολέμου
αυτών των χειρογράφων και κειμηλίων! (ολόκληρη η επιστολή εδώ)
Ποιος ήταν ο τσάρος Σαμουήλ και γιατί τα οστά του βρίσκονται στην Ελλάδα;
Ο τσάρος Σαμουήλ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ηγεμόνες του Πρώτου Βουλγαρικού Κράτους, το οποίο κυβέρνησε ως τσάρος από το 997 έως το 1014, σε μια περίοδο συνεχών πολέμων με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Κέντρο της εξουσίας του βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας, με ιδιαίτερη σημασία για την Πρέσπα και αργότερα την Αχρίδα.
Πήρε τον τίτλο του Βούλγαρου αυτοκράτορα και αγωνιζόταν να διατηρήσει την ανεξαρτησία των Σλάβων από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ενώ η βασιλεία του χαρακτηρίστηκε από τους συνεχείς πολέμους κατά των Βυζαντινών κόντρα στον Αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄.
Ο Σαμουήλ κατά τη βασιλεία του απέκτησε τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους των Βαλκανίων και μετέφερε την πρωτεύουσα από τα Σκόπια στην Οχρίδα, που ήταν το πολιτιστικό και το στρατιωτικό κέντρο της όπως και ο τόπος γέννησης του, ενώ έκανε την Οχρίδα έδρα τού Πατριαρχείου.
Η αυτοκρατορία διαλύθηκε μετά τον θάνατό του, αλλά στα σημερινά κράτη της Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας θεωρείται ο πίο μεγάλος ηρωικός ηγέτης, που φέρεται να υπέστη καρδιακή προσβολή βλέποντάς τους άνδρες του τυφλούς ή μονόφθαλμους μετά την μάχη στο Κλειδί από τον Βασίλειο τον επονομαζόμενο «Βουλγαροκτόνο».
Διαβάστε επίσης
