Η σχολική τσάντα δεν είναι βαλίτσα: Μαθαίνοντας στα παιδιά την οργάνωση και την υπευθυνότητα

Κάθε πρωί, λίγο πριν χτυπήσει το κουδούνι, η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται σε πολλά σπίτια: βιβλία που ψάχνουμε την τελευταία στιγμή, τετράδια που «εξαφανίστηκαν», μολύβια που δεν υπάρχουν ποτέ όταν χρειάζονται και μια σχολική τσάντα που μοιάζει περισσότερο με μικρή… αποθήκη παρά με οργανωμένο χώρο.

Κι όμως, η σχολική τσάντα δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο που μεταφέρει βιβλία και τετράδια από το σπίτι στο σχολείο. Είναι ένα από τα πρώτα καθημερινά εργαλεία μέσα από τα οποία το παιδί μπορεί να μάθει κάτι πολύ σημαντικό: να οργανώνει τον εαυτό του και να αναλαμβάνει ευθύνη για όσα χρειάζεται.

Η οργάνωση δεν μαθαίνεται από μόνη της

Για έναν ενήλικα, το να ελέγξει ένα πρόγραμμα και να ετοιμάσει μια τσάντα μπορεί να φαίνεται αυτονόητο. Για ένα παιδί, όμως, πρόκειται για μια δεξιότητα που χτίζεται σταδιακά.

Ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, είναι φυσιολογικό να χρειάζεται καθοδήγηση. Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι ο γονιός να αναλαμβάνει μόνιμα την ευθύνη.

Αν κάθε βράδυ η μητέρα ή ο πατέρας ανοίγει την τσάντα, ελέγχει τα μαθήματα, βάζει τα βιβλία και διορθώνει κάθε παράλειψη, το παιδί μπορεί να έχει μια τέλεια οργανωμένη τσάντα, αλλά δεν έχει μάθει να την οργανώνει μόνο του.

Η πραγματική επιτυχία δεν είναι να είναι πάντα όλα στη θέση τους. Είναι το παιδί να αποκτήσει σταδιακά την ικανότητα να τακτοποιεί, να ελέγχει και να διορθώνει τα λάθη του.

Από το «θα το κάνω εγώ» στο «μπορείς να το κάνεις εσύ» Η μετάβαση αυτή χρειάζεται χρόνο και υπομονή. Αντί για το «Άσε, θα σου ετοιμάσω εγώ την τσάντα», μπορούμε να πούμε: «Για να δούμε μαζί τι χρειάζεσαι αύριο. Θέλεις να μου πεις τι πρέπει να πάρεις;» Με αυτόν τον τρόπο, ο γονιός παραμένει υποστηρικτικός, αλλά αφήνει χώρο στο παιδί να σκεφτεί και να αποφασίσει.

Μπορούμε ακόμη να δημιουργήσουμε μια απλή καθημερινή ρουτίνα:

-Έλεγχος του αυριανού προγράμματος.
-Τακτοποίηση των βιβλίων και των τετραδίων.
-Έλεγχος της κασετίνας.
-Απομάκρυνση άχρηστων χαρτιών και αντικειμένων.
-Έτοιμη τσάντα από το προηγούμενο βράδυ.

Με τον καιρό, η διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει συνήθεια χωρίς να απαιτείται συνεχής υπενθύμιση.

Όταν η τσάντα γίνεται «καθρέφτης» της καθημερινότητας

Μια ακατάστατη τσάντα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα παιδί είναι τεμπέλικο ή αδιάφορο. Μπορεί απλώς να μην έχει μάθει ακόμη πώς να οργανώνεται. Γι' αυτό χρειάζεται προσοχή στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε. Το «Πάλι χάλια την έχεις την τσάντα σου!» δεν βοηθά το παιδί να μάθει. Αντίθετα, μπορεί να το κάνει να αισθανθεί ότι αποτυγχάνει.

Πιο βοηθητικό είναι:

«Βλέπω ότι έχει μαζευτεί αρκετή ακαταστασία. Πάμε να σκεφτούμε έναν τρόπο για να την οργανώνεις πιο εύκολα.»Η διαφορά βρίσκεται όχι μόνο στις λέξεις, αλλά και στο μήνυμα που μεταφέρουμε: δεν χαρακτηρίζουμε το παιδί· αντιμετωπίζουμε μια δεξιότητα που χρειάζεται εξάσκηση.

Λιγότερα πράγματα, περισσότερη οργάνωση

Μια σχολική τσάντα συχνά γεμίζει με αντικείμενα που δεν χρειάζονται: παλιά φυλλάδια, άδειες συσκευασίες, παιχνίδια, χαρτάκια, μολύβια που δεν χρησιμοποιούνται και τετράδια προηγούμενων ημερών.

Ένας τακτικός έλεγχος μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.

Μία φορά την εβδομάδα, γονιός και παιδί μπορούν να αφιερώνουν λίγα λεπτά για να αδειάσουν την τσάντα και να αποφασίσουν τι χρειάζεται και τι όχι.
Ακόμη και αυτή η απλή διαδικασία αποτελεί μια μικρή άσκηση ταξινόμησης, επιλογής και υπευθυνότητας.

Η ευθύνη ξεκινά από τα μικρά

Η αυτονομία δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές ευκαιρίες.

Το παιδί που μαθαίνει να ετοιμάζει την τσάντα του είναι το ίδιο παιδί που, με τον κατάλληλο χρόνο και την κατάλληλη υποστήριξη, θα μάθει να οργανώνει το διάβασμά του, να θυμάται τις υποχρεώσεις του και να διαχειρίζεται καλύτερα τον χρόνο του.

Δεν χρειάζεται να τα κάνει όλα τέλεια από την πρώτη στιγμή.

Χρειάζεται να έχει την ευκαιρία να προσπαθήσει.

Και, φυσικά, να ξεχάσει κάτι.

Γιατί ακόμη και ένα ξεχασμένο τετράδιο μπορεί να γίνει ένα πολύτιμο μάθημα: όχι μέσα από την επίπληξη, αλλά μέσα από την εμπειρία και τη διόρθωση.

Ο ρόλος του γονιού: καθοδηγητής, όχι «διαχειριστής»

Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη πρόκληση για τους γονείς.

Είναι πολύ πιο γρήγορο να οργανώσουμε εμείς την τσάντα, να θυμίσουμε την εργασία, να βάλουμε τα βιβλία και να ελέγξουμε τα πάντα.

Όμως ο στόχος της σχολικής ζωής δεν είναι ένα παιδί που δεν ξεχνά ποτέ τίποτα επειδή κάποιος άλλος το φροντίζει.Ο στόχος είναι ένα παιδί που, σταδιακά, μαθαίνει να φροντίζει τον εαυτό του. Ο γονιός λοιπόν δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί από τη διαδικασία. Χρειάζεται να αλλάξει ρόλο: από εκείνον που κάνει, σε εκείνον που καθοδηγεί.

Γιατί τελικά η τσάντα είναι κάτι περισσότερο από μια τσάντα

Μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά πίσω από μια σχολική τσάντα κρύβεται ένα σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης του παιδιού.Μέσα από αυτήν μαθαίνει να οργανώνει, να επιλέγει, να θυμάται, να προγραμματίζει, να αναλαμβάνει ευθύνη και —το σημαντικότερο— να εμπιστεύεται όλο και περισσότερο τον εαυτό του.Γι' αυτό, την επόμενη φορά που θα δείτε μια ακατάστατη σχολική τσάντα, πριν σκεφτείτε «πάλι τα ίδια», ίσως αξίζει να δείτε την κατάσταση διαφορετικά.

Δεν είναι απλώς μια τσάντα που χρειάζεται τακτοποίηση.

Είναι ένα μικρό πεδίο εκπαίδευσης για μια μεγάλη δεξιότητα: την αυτονομία.

Και κάπως έτσι, μέσα από βιβλία, τετράδια, μολύβια και… ξεχασμένα χαρτάκια, το παιδί κάνει ένα ακόμη βήμα προς το να μπορεί να οργανώνει μόνο του τη ζωή του.