ΕΣΥ 1983 -2026: Από πρωτοπορία ……σε vintage κουρελού - Γράφει ο Σερραίος οικονομολόγος Κώστας Σαραφίδης

Ο Ιδρυτικός Νόμος του ΕΣΥ (Ν. 1397/1983), απαντούσε σε μια αναγκαιότητα για ένα σύγχρονο κράτος. Από τότε έχουν γίνει πολλές νομοθετικές παρεμβάσεις, που δεν είχαν το αναμενόμενο αποτέλεσμα, από τη στιγμή που γνώμονας των επιχειρούμενων αλλαγών, ειδικά της τελευταίας 10ετίας, ήταν ο μικρός ορίζοντας και η επιδερμική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Με τη σημερινή του μορφή το ΕΣΥ, έχει πάψει να είναι Σύστημα ‘’πολλώ δε μάλλον’’ Εθνικό.

Ο σκοπός ενός συστήματος υγείας είναι η αντιμετώπιση των αναγκών υγείας του πληθυσμού σε όλο το φάσμα της φροντίδας (προστασία – πρόληψη - προαγωγή της υγείας - θεραπεία - αποκατάσταση). Οι κοινωνίες αλλάζουν και μαζί τους αλλάζουν και οι ανάγκες υγείας και οι προσδοκίες για περίθαλψη. Οι αλλαγές, έχουν οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης και συνεπώς του κόστους περίθαλψης, σε ένα περιβάλλον με περιορισμένους πόρους, γεγονός που πλήττει τους στόχους των συστημάτων υγείας (ιατρική αποτελεσματικότητα – οικονομική αποδοτικότητα – κοινωνική ισότητα).

Ως εκ τούτου, στο σύστημα υγείας της χώρας συνυπάρχουν η υποχρησιμοποίηση των πόρων σε κάποιες δομές με την υπεραπασχόλησης σε κάποιες άλλες, μια συνθήκη που διαμορφώνει ένα μη παραγωγικό - αποδοτικό περιβάλλον κατανομής των σπάνιων πόρων, στο πλαίσιο ενός ασυντόνιστου και κοινωνικά άδικου συστήματος.

Οι κύριες τομές που πρέπει να προωθηθούν είναι:

Α) Οργάνωση - Διοίκηση
Β) Αλλαγή μοντέλου χρηματοδότησης
Γ) Αλλαγή του Νοσοκομειακού Χάρτη
*Ο ρόλος του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ θα πρέπει να μετατραπεί σε Επιτελικό – εποπτικό, και όχι να αποτελεί πηγή της οποιαδήποτε απόφασης. Να συγκροτηθούν αξιοκρατικά όργανα διοίκησης σε όλα τα επίπεδα. Και το σημαντικότερο να ανασυγκροτηθούν οι ΥΠΕ ως ΝΠΔΔ σε κάθε διοικητική περιφέρεια, και οι νοσοκομειακές μονάδες να λειτουργήσουν ως θυγατρικές αυτών με τον χαρακτήρα των ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

*Ο ΕΟΠΠΥ να μετατραπεί σε ενιαίο μοναδικό πληρωτή με αποκλειστική διαχείριση του συνόλου των εθνικών πόρων για τις δημόσιες δαπάνες υγείας, και όχι όπως έχει καταλήξει σε ταμειακό κόφτη, χωρίς κάλυψη όλου του πληθυσμού και με μεγάλες ανισότητες μεταξύ των διαφόρων ομάδων. Εδώ θα πρέπει να επισημανθούν και οι άστοχοι χειρισμοί στην περίπτωση του ΠΕΔΥ που οδήγησαν στη συρρίκνωση της της δημόσιας εκδοχής της ΠΦΥ. Η αύξηση της χρηματοδότησης (1% ως ποσοστό του ΑΕΠ) δεν θα έχει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα αν δεν στεγανοποιήσουμε τις διαδρομές του χρήματος.

*Συγχώνευση και αλλαγή χρήσης Νοσοκομείων, με σταθερά κριτήρια και ολιστική αντιμετώπιση των προβλημάτων, δίχως να υπολογιστεί το πολιτικό κόστος και οι αντιδράσεις φτωχοδιαβόλων του συστήματος. Η προηγούμενη προσπάθεια (ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 2010) ουσιαστικά απέτυχε για τους προαναφερθέντες λόγους.

Οι όποιες νέες κτιριακές υποδομές ή ανακαινίσεις παλαιών, που σε πολλές των περιπτώσεων είναι απαραίτητες, δεν λύνουν τα προβλήματα του ΕΣΥ, απλώς λειτουργούν ως φενάκη και πρόσχημα δημιουργίας έργου.

Ας δούμε τρεις δείκτες που περιγράφουν γλαφυρά την υγειονομική κατάσταση. Το ζήτημα που τίθεται είναι, αν κατά την τελευταία 10ετία άλλαξε το μοντέλο χρηματοδότησης της υγείας και τι συμβαίνει την περίοδο αυτή όσον αφορά την πρόσβαση των πολιτών στην υγεία.

Τρείς είναι κυρίως οι Βασικοί Δείκτες Υποκατάστασης (proxy indicators):

α) οι ιδιωτικές (out-of-pocket) δαπάνες υγείας, για να δούμε κατά πόσο οι Έλληνες καλύπτονται από το δημόσιο σύστημα υγείας και άρα δεν κατευθύνουν μεγάλους πόρους σε ιδιωτικούς φορείς υγείας

β) τις ανικανοποίητες ιατρικές ανάγκες

γ) τις καταστροφικές δαπάνες υγείας, για να δούμε την ισότιμη πρόσβαση σε όλους στο σύστημα υγείας.

*Οι άμεσες πληρωμές στην Ελλάδα συγκαταλέγονται στις υψηλότερες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 34% της συνολικής δαπάνης υγείας έναντι 15% στην ΕΕ.

Ο δείκτης αυτός δείχνει διατήρηση ενός ιδιαίτερα υψηλού ιδιωτικού βάρους στη χρηματοδότηση της υγείας. Ενδεικτικό είναι ότι η αύξηση των δημόσιων δαπανών υγείας, συνοδεύτηκε από μείωση της χρηματοδότησης των νοσοκομείων του ΕΣΥ, με την πρόσθετη δημόσια δαπάνη να ανακατευθύνεται στον ιδιωτικό κερδοσκοπικό τομέα υγείας για αγορά υπηρεσιών από αυτόν.

Το ποσοστό που καταβάλλεται από τους πολίτες απευθείας από τον οικογενειακό τους προϋπολογισμό αποτυπώνει και σε τι βαθμό έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες που χρειάζονται στο δημόσιο σύστημα υγείας.

Στην χώρα μας το ποσοστό που πληρώνουν από την τσέπη τους οι Έλληνες είναι διαχρονικά υψηλό. Οι Έλληνες σε σχέση με το μέσο όρο της Ευρώπης πληρώνουν διπλάσιο ποσοστό των δαπανών υγείας από την τσέπη του.

*Ο δείκτης “self-reported unmet needs for medical examination and care” αποτυπώνει, με πολύ απλό τρόπο, αν ο πολίτης κατάφερε στην πράξη να πάρει την ιατρική φροντίδα που χρειαζόταν. Μετρά ένα πολύ συγκεκριμένο πράγμα: το ποσοστό των ανθρώπων (συνήθως ηλικίας 16+) που δηλώνουν ότι μέσα στους τελευταίους 12 μήνες χρειάστηκαν ιατρική εξέταση ή θεραπεία, αλλά δεν την έλαβαν.

Και για να υπολογιστεί ως “unmet need”, ο λόγος πρέπει να είναι ένας από τους «σκληρούς» φραγμούς πρόσβασης: το κόστος, ο μεγάλος χρόνος αναμονής, ή η απόσταση/δυσκολία μετακίνησης.

Αν κάποιος δεν πήγε επειδή δεν το θεώρησε απαραίτητο, φοβήθηκε, δεν είχε χρόνο, ή ανέβαλε για προσωπικούς λόγους, αυτό δεν καταγράφεται στον συγκεκριμένο δείκτη. Στην Ελλάδα πάνω από 1 εκατ. πολίτες δηλώνουν πώς όταν χρειάστηκε δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες.

*Οι καταστροφικές δαπάνες υγείας αποτυπώνουν το ποσοστό των νοικοκυριών που οι άμεσες πληρωμές για υπηρεσίες υγείας ξεπερνούν το 40% της “ικανότητας πληρωμής” τους. Ως «ικανότητα πληρωμής» δεν ορίζεται το συνολικό εισόδημα, αλλά αυτό που απομένει σε ένα νοικοκυριό αφού καλυφθούν οι βασικές ανάγκες διαβίωσης, κυρίως η διατροφή.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ότι όταν οι απευθείας πληρωμές για υγεία, ξεπερνούν το 40% αυτού του υπολειπόμενου ποσού, τότε η δαπάνη χαρακτηρίζεται καταστροφική. Ο λόγος είναι ότι σε αυτό το επίπεδο η πληρωμή για υγεία αναγκάζει το νοικοκυριό να στερηθεί βασικά αγαθά, να χρεωθεί ή να βυθιστεί σε φτώχεια.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτών των δαπανών είναι κατά 50% σχεδόν μεγαλύτερο από τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ.

Το ΕΣΥ θα πρέπει να είναι έτοιμο να ανταπεξέλθει στις σύγχρονες προκλήσεις. Έχουμε την βούληση να σχεδιάσουμε ένα σύστημα με βάση τα διεθνή πρότυπα, αφήνοντας πίσω λάθη και αβελτηρίες του παρελθόντος; Γεγονός είναι ότι πρέπει να το προσπαθήσουμε, τουλάχιστον όσοι έχουν το θάρρος να αναμετρηθούν με το μέλλον, αφήνοντας στο περιθώριο αυτούς που ούτε το ψήφισαν αλλά ούτε και το πίστεψαν.